Téigh díreach chuig an bpríomhábhar
Lógó ABAIR

Léargas ar chóras cumarsáide Geabaire

Tá beagnach 7,000 focal agus frása réamhchláraithe sa chóras, chomh maith le foirmeacha iolra agus gramadaí a ghintear go huathoibríoch, rud a chumasaíonn d'úsáideoirí teachtaireachtaí atá eolach agus teachtaireachtaí atá go hiomlán bunúsach a chur in iúl.

An Príomhchlár agus foclóireacht

Tugtar rochtain láithreach ar na focail Ghaeilge is coitianta ag an bPríomhchlár. Cuireadh briathra, forainmneacha, agus araile san áireamh. Cuirtear rochtain láithreach; ar fhrásaí tábhachtacha a bhaineann le féin-abhchóideacht faoi ‘Stad’, ar fhrásaí úsáideacha faoi ‘Gob Gasta’, ar na réamhfhocail phearsanta faoi ‘Réamhfhocail’, agus ar fhoclóireacht phearsanta faoi ‘Fúmsa’.

Toisc nach bhfuil fáil ar liosta foclóireachta AAC na Gaeilge, bunaíodh foclóireacht Geabaire ar An Ghaeilge Labhartha (Meascán Canúintí). Is corpas é ina bhfuil 90,000 focal ann d’ábhar tras-scríofa de Raidió na Gaeltachta leis na trí mhórchanúint. As na deich bhfocal is coitianta, gheofar rochtain láithreach ar sé chinn acu le brú an chéad chnaipe, na ceithre chinn eile faoi dhá chnaipe, agus gheofar rochtain ar an gcéad focal is coitianta faoi dhá chnaipe.

Príomhchlár Geabaire le príomhfhoclóireacht ar an gclár

Ord agus eagar na foclóireachta

Léirítear na focail de réir struchtúr na cainte, na brí, an chaidrimh ghramadaí, an fheidhmithe chumarsáidigh agus thairiscintí na pleanála luaile.

Cloíonn an Ghaeilge leis an struchtúr; briathar-ainmní-cuspóir, go minic. Leagadh struchtúr Geabaire dá réir sin agus na briathra curtha ar chlé an chláir, agus na hainmnithe agus na cuspóirí curtha ar dheis. Spreagtar an t-úsáideoir le dul ó chlé go deis, mar a dhéantar le habairt i nGaeilge.

Dáileadh na ndathanna

Baintear úsáid as treoir dhathanna Fitzgerald chun grúpa focal a chur in iúl. Cuirtear na grúpaí focal sna suíomhanna céanna ar fud an chláir chun tacú le haithint radhairc agus le pleanáil luaile.

Briathra
ar dath glas
Forainmneacha
ar dath buí
Ainmfhocail
ar dath flannbhuí
Aidiachtaí agus dobhriathra
ar dath gorm
Focail eile
ar dath bán

Cuireadh foclóireacht den téama céanna faoin gclár céanna. mar shampla, faoin fhochlár ‘siopa’, tá ainmfhocail, briathra agus aidiachtaí a bhaineann le cúrsaí siopadóireachta ann. Is féidir teacht ar fhocail faoi thrí chnaipe a bhrú, rud a thacaíonn le hintuarthacht, le foghlaim luaile agus le cumarsáid éifeachtach.

Ag Tacú leis na nGramadach

Roghnaíonn úsáideoirí íomhánna nó focail chun abairt a chumadh. Taispeántar na focail, a bhrúitear sa bhosca focal le cinntiú go bhfuil an teachtaireacht ar fad ann, sula ndéanann guth sintéiseach ABAIR aithris ar an teachtaireacht.

Toisc gur féidir le focail Ghaeilge athrú de réir a gcomhthéacs ghramadaí, úsáideann Geabaire uirlisí uathoibrithe próiseála teanga chun tacú le tógáil abairtí gan cnaipí ar leith a bheith ag teastáil do gach foirm fhéideartha. Ina measc sin tá An Gramadóir, an seiceálaí gramadaí Gaeilge a d'fhorbair Kevin Scannell, ceartaitheoir gramadaí breise a forbraíodh laistigh de ABAIR, agus parsálaí ginideach ABAIR.

Ba cheart den seicealaí gramadaí athruithe cosúil le, mo theach a chur i bhfeidhm, nuair a chuirtear na focail 'mo' agus 'teach' sa bhosca focal. Ina theannta sin, is féidir leis an bparsálaí ginideach abairt ina bhfuil an tuiseal ginideach i gceist a chur i bhfeidhm, cosúil le 'doras an tí', seachas an leagan mícheart, 'doras an teach'.

Tacaíonn na gnéithe seo le tógáil abairtí níos cruinne agus laghdaíonn siad líon na roghanna a theastaíonn, agus seachnaíonn siad cláir róphlódaithe.

Na briathra

Cuirtear réimse foirmeacha de na briathra ar fáil in Geabaire; an aimsir chaite, láithreach, fháistineach, an modh coinníollach, aidiachtaí briathartha, ainmneacha briathartha agus fréamh na mbriathra. Leagadh na briathra amach go leanúnach ar fud an chláir, chun úsáid an chórais a chur chun fusachta don úsáideoir. Bíonn dath glas ar chnaipe fhréamh an bhriathair, agus bíonn dath glas ar imeall an chnaipe d’fhoirmeacha eile an bhriathair.

Clár briathair ag léiriú na bhfoirmeacha ceisteacha, dearfacha, agus diúltacha.

Na foirmeacha ceisteacha agus diúltacha

Níl focail sa Ghaeilge a aistríonn go díreach mar yes agus no an Bhéarla. Freagraítear ceist le foirm dhearfach nó foirm dhiúltach an bhriathair. Dá bharr, soláthraítear foirmeacha dearfacha, diúltacha agus ceisteacha na mbriathra in Geabaire.

Cuireadh dath corcra ar imeall na gcnaipí ceisteacha, dath dearg ar imeall na gcnaipí diúltacha agus dath glas ar imeall na gcnaipí dearfacha. Leis an gcur chuige seo, cuireadh úsáid an chláir chun fusachta, gan an iomarca cnaipí a chur ar na cláir.

An fhoirm dhearfach
An fhoirm cheisteach
An fhoirm dhiúltach
Foirmeacha ceisteacha den bhriathair 'abair' leis an dath corcra ar imeall an chnaipe.
Foirmeacha ceisteacha den bhriathair 'abair' leis an dath corcra ar imeall an chnaipe.
Foirmeacha diúltacha leis an dath deargar imeall an chnaipe.
Foirmeacha diúltacha leis an dath deargar imeall an chnaipe.

An uimhir iolra agus na forainmneacha réamhfhoclacha

Toisc nach gcloíonn uimhir iolra ainmfhocal na Gaeilge le riail faoi leith, cruthaíodh cnaipe chun an uimhir iolra a chur i bhfeidhm, seachas níos mó cnaipí a chur le clár Geabaire. Feictear an cnaipe Iolra ar dheis ag bun an chláir, agus cuirtear an uimhir iolra i bhfeidhm nuair a bhrúitear cnaipe le hainmfhocal, sula mbrúitear Iolra.

Cuireadh an cnaipe Réamhfhocail ar gach clár ionas go bhfuil rochtain sciobtha ag an úsáideoir ar na forainmneacha réamhfhoclacha coitianta, cosúil le; liom, leat, agam, agat, srl.

The Réamhfhocail board, with each preposition and its personal forms set out in a column

Frásaí Gob Gasta

Cuirtear frásaí coitianta ar fáil faoi Gob Gasta, toisc go gcuirfear am an úsáideora amú ag cumadh frásaí coitianta ina gcnaipe is ina gcnaipe. Faoin gcnaipe dubh, cuireadh beannachtaí agus frásaí laethúla ar an bPríomhchlár. Lonnaithe ar fhochláir éagsúla, feicfear cnaipí Gob Gasta atá ar dhath na léithe. Faoi na cnaipí liatha seo, feicfear frásaí a bhaineann le téama an fhochláir, cosúil le; ceisteanna, nathanna cainte, beannachtaí, seanfhocail agus samhlacha.

Tacaíonn Gob Gasta le deiseanna comhrá a thabhairt don úsáideoir, gan bac a bheith orthu chun teachtaireacht úr a chumadh.

Clár Gob Gasta in Geabaire.

Foclóireacht féin-abhchóideachta faoi Stad

Tugann an cnaipe Stad rochtain láithreach d’úsáideoirí ar theachtaireachtaí ríthábhachtacha a bhaineann le féin-abhchóideacht agus le cliseadh cumarsáide. Cuireadh cnaipí a iarrann: ar chabhrú nó ar am breise, ar shos, agus ar aithris a dhéanamh ar eolas nár tuigeadh faoi Stad.

Feicfear an cnaipe Stad ar gach clár ionas go bhfuil na frásaí seo ar fáil ar bhonn láithreach.

Foclóir pearsanta faoi Fúmsa

Is faoin gcnaipe Fúmsa ar féidir le húsáideoirí tabhairt faoi athruithe ar an gclár. Ligtear d’úsáideoirí focail/téarmaí a chur lena gclár atá bunaithe ar a saol féin cosúil le, baill teaghlaigh, cairde, áiteanna tábhachtacha, sainspéiseanna, caithimh aimsire, agus rogha teachtaireachta s’acu.

Is féidir íomhá ARASAAC, grianghraif, scríbhneoireacht agus aschur aonair chainte a chur leis na cnaipí seo. Leis an ngné seo, cruthaítear Geabaire mar bhreisiúchán féiniúlachta an úsáideora leis an bhfoclóir pearsanta mar aon le foclóir an chláir.

Clár Fúmsa atá eagraithe go pearsanta in Geabaire.

An méarchlár agus an tuarthéacs Gaeilge

Is féidir le húsáideoirí focail a litriú agus teachtaireachtaí a chumadh, nach bhfuil mar chnaipí cheana féin, leis an méarchlár. Tacaítear le hinniúlacht, le féinriar agus le smaointe neamhspleácha a chur chun cinn.

Cuireadh litreacha, uimhreacha, poncaíocht, téacs go teanga na Gaeilge, tacaíocht le litriú agus le hidirdhealaitheach (na síntí fada), críochnú litrithe focal, agus tomhas ar an gcéad fhocal eile mar chuid den mhéarchlár. Cabhraíonn na gnéithe seo chun teachtaireachtaí a chumadh níos sciobtha agus níos éifeachtaí, agus smacht iomlán acu ar an teachtaireacht a ba mhian leo a chumadh.

Guthanna sintéiseacha ABAIR agus na canúintí

Úsáideann Geabaire guthanna sintéiseacha Gaeilge a d'fhorbair ABAIR i Saotharlann na Foghraíochta agus Urlabhra i gColáiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath. Tá trí phríomhréigiún chanúna sa Ghaeilge: Connacht, an Mhumhain agus Ulaidh. Tá éagsúlacht réigiúnach shuntasach ag baint le gach ceann acu freisin, lena n-áirítear cineálacha ar nós Gaeilge Mhaigh Eo laistigh de Chúige Chonnachta agus Gaeilge na nDéise laistigh den Mhumhain.

Is féidir le húsáideoirí a gcanúint is fearr leo a roghnú sna socruithe, ag piocadh as guthanna a léiríonn na trí phríomhréigiún chanúna. Ligeann sé seo don aschur cainte cúlra teanga an úsáideora, a phobal scoile nó a chineál Gaeilge is fearr leis, a léiriú.

Tá ceithre leagan de Geabaire le roghnú astu: Clár Chonnacht, Clár na Mumhan, Clár Uladh, agus An Clár Neodrach, an príomhchlár. Léirítear difríochtaí canúna freisin i gcodanna den stór focal, le focail agus frásaí malartacha ar fáil nuair is cuí. Ligeann sé seo d'úsáideoirí cumarsáid a dhéanamh i gcanúint Ghaeilge atá eolach agus bríoch dóibh, seachas a bheith teoranta d'aon chineál caighdeánaithe amháin.

Mar shampla, athraíonn an abairt conas atá tú ó chanúint go canúint: conas atánn tú sa Mhumhain, cad é mar atá tú in Ulaidh, agus cén chaoi a bhfuil tú i gcanúint Chonnachta.

Cuireadh An Clár Neodrach san áireamh d'fhoghlaimeoirí na teanga, ionas nach mbeadh Gaeilge na leaganacha canúna teoranta do chainteoirí dúchais.

Tá na guthanna páistí á thaifead againn i láthair na huaire. Leis seo, beidh úsáideoirí óga in ann aschur gutha atá ar chomhaois leo a úsáid, agus déantar ionadaíocht níos fearr ar fhéiniúlacht an úsáideora mar thoradh.

Ag roghnú clár agus guth oiriúnach

D'úsáideoir a bhfuil ceangal aige/aici le ceantar Gaeltachta, is gnách go leanann rogha an chláir Gaeilge an cheantair sin. I gcás gach duine eile, tá an cheist níos oscailte. Má tá úsáideoir fós ag foghlaim na teanga, i nGaelscoil mar shampla, is gnách gurb é An Clár Neodrach is fearr a oireann dó/di, ós rud é go bhfuil an Ghaeilge ar an gclár seo bunaithe ar an nGaeilge a mhúintear sna scoileanna. Má thagann úsáideoir ó chúlra ina bhfuil an Ghaeilge acu ó dhúchas, molaimid clár a léiríonn an Ghaeilge a úsáidtear ina dteach nó ina bpobal.

Níl aon chanúint neodrach labhartha ann, agus níl aon ghuth socraithe a théann le An Clár Neodrach. Agus guth á roghnú, molaimid d'úsáideoirí nach bhfuil ceangal acu le ceantar Gaeltachta canúint an duine is minice a úsáideann AAC leo a roghnú, mar shampla múinteoir, CCR nó comhpháirtí comhrá.

Má tá ceisteanna agat fós, is fiú iad a phlé le múinteoir an úsáideora ballraíocht a ghlacadh inár líonra tacaíochta, NEARTÚ.

Eolas faoi NEARTÚ

Leanfar ag leathnú agus ag athchóiriú an stóir focal canúna de réir mar a fhorbraíonn Geabaire.

Cláir ineagraithe agus phearsantaithe

Tá cnaipe eagarthóireachta ar fáil ar gach príomhchlár chun ligean d’úsáideoirí agus do chairde cainte clár pearsantaithe a chruthú. Is féidir focail an úsáideora, frásaí, grianghraif, agus íomhánna a chur leis an gclár, a bhaineann le téama an chláir. Mar shampla, má chuirtear clár pearsantaithe faoin gcnaipe ‘Bia’, is dócha go gcuirfear an bia is fearr leis an úsáideoir leis an gclár.

Ní féidir cnaipí nua a chur leis an gclár, iad a bhogadh, ná iad a bhaint de phríomhchláir Geabaire. Déantar é seo ar mhaithe le slite pleanála luaile, le foclóireacht leathan agus le bunús creatlaí an chórais a chaomhnú.

DCHG
S20
Crannchur Náisiúnta
COGG
Trinity College Dublin